Bekleding en materialen6 min.

Biologisch oplosbare of keramische vezel: welke laag waar

Aluminiumsilicaatwol is ingedeeld als kankerverwekkend, biologisch oplosbare aardalkalisilicaatwol (AES) niet. Exploitanten moeten nagaan waar ze kunnen vervangen. Het antwoord is niet voor de hele oven hetzelfde, maar per laag: wat de temperatuur aan de vezel, de atmosfeer en de demontage van de oude wol daarbij beslissen.

Twee ovendeksels in een werkplaatshal, de binnenzijden volledig bekleed met witte vezelmodules

Hogetemperatuurwol zit in bijna elke industriële oven: als module in het dak, als deken achter het vuurvaste beton, als plaat in de deur, als papier in de afdichting. Lange tijd was dat bijna altijd aluminiumsilicaatwol, in de volksmond keramische vezel (ASW, Engels RCF). Die is in de EU ingedeeld als kankerverwekkend categorie 1B. Het alternatief is aardalkalisilicaatwol (AES), die in het longweefsel snel oplost en daarom niet als kankerverwekkend is ingedeeld. De TRGS 619, de Duitse technische regel voor de substitutie van producten van aluminiumsilicaatwol, verlangt dat exploitanten nagaan waar ASW kan worden vervangen, en het resultaat documenteren. De praktische vraag is dus niet „ASW of AES?”, maar: welke laag kan biologisch oplosbaar zijn, en welke niet?

Het verschil in drie punten

  • Chemie: ASW bestaat uit aluminiumoxide en siliciumdioxide, AES uit siliciumdioxide met calcium- en magnesiumoxide. In het datasheet staat dienovereenkomstig Al₂O₃/SiO₂ of SiO₂/CaO/MgO.
  • Indeling: ASW is kankerverwekkend categorie 1B, staat op de REACH-kandidatenlijst en valt onder een EU-grenswaarde van 0,3 vezels per milliliter. AES valt onder noot Q van de CLP-verordening en is niet ingedeeld als kankerverwekkend als de geringe biopersistentie is aangetoond.
  • Temperatuur: AES wordt doorgaans tot 1200 °C ingezet, ASW-kwaliteiten gaan hoger. Het getal in de productnaam is bij beide echter de classificatietemperatuur, niet de continue gebruikstemperatuur.

Classificatietemperatuur is geen gebruiksgrens

De classificatietemperatuur volgens DIN EN 1094 beschrijft bij welke temperatuur de lineaire krimp na 24 uur een grenswaarde niet overschrijdt: 4 % bij dekens, 2 % bij platen en vormdelen. Over maanden en jaren krimpt de vezel verder, en in een reducerende of verontreinigde atmosfeer veroudert ze sneller. De continue gebruikstemperatuur ligt daarom lager. Wie een deken van 1200 °C direct in een hete zone van 1200 °C legt, kan rekenen op open voegen en krimpscheuren. Voor de beslissing telt de temperatuur die werkelijk aan de betreffende laag heerst.

Per laag beslissen

  • Achterisolatie achter steen, vuurvast beton of vezelmodules: hier ligt de temperatuur aan de vezel duidelijk onder die van de hete zijde. Dat is de klassieke toepassing voor AES-dekens en -platen en meestal het grootste deel van de ingebouwde wol.
  • Vezelbekleding aan de hete zijde met temperaturen binnen het AES-bereik en een schone, oxiderende atmosfeer: AES is mogelijk als temperatuurverloop, branderopstelling en ovenatmosfeer op elkaar aansluiten. Dat beoordelen wij voor elke installatie afzonderlijk.
  • Hete zijde boven het AES-bereik, zoals vezelmodules in zulke hete zones, pandeksels of stralingsruimten van reformers: ASW of polykristallijne wol blijft technisch nodig. Hier is de gedocumenteerde onderbouwing in de risico-inventarisatie het resultaat van de substitutiebeoordeling.
  • Chemische aantasting: AES is bestand tegen de meeste chemicaliën, maar niet tegen fluorwaterstofzuur, fosforzuur en sterke logen. Bij alkalische vloeimiddelen, zoutdampen of contact met slak vooraf nagaan of AES standhoudt.
  • Deuren, afdichtingen, tussenlagen: voor vezelpapier en afdichtingen bestaan biologisch oplosbare varianten. Juist hier, waar monteurs onderdelen vaak op maat snijden en passend maken, is de overstap eenvoudig.
Witte biologisch oplosbare vezeldeken, opgerold, in een geopende doos
Biologisch oplosbare vezeldeken (AES) op rol: het typische materiaal voor de achterisolatie achter de werklaag.

Vuistregel uit de praktijk: hoe verder de vezel achter de hete zijde ligt, hoe eerder AES past. Zo kan vaak een groot deel van de wol biologisch oplosbaar worden uitgevoerd, ook als de hete zijde bij ASW blijft.

Als de oude bekleding eruit gaat

Het natuurlijke moment voor de overstap is de volgende herbekleding. Dan moet de oude wol er toch uit, en voor die demontage gelden de regels voor ASW: werken volgens TRGS 558, de Duitse technische regel voor werkzaamheden met hogetemperatuurwol, met blootstellingscategorieën, afzuiging en ademhalingsbescherming. Wol die boven 900 °C is belast, kan cristobaliet bevatten; dan geldt aanvullend de TRGS 559. Dat betreft gebruikte ASW en gebruikte AES evengoed. Ongebruikt ASW-afval heeft afvalcode 17 06 03*, gebruikte wol wordt per geval ingedeeld.

Voor de inbouw van de nieuwe AES geldt de TRGS 558 niet. De basisverplichtingen van de Duitse Gefahrstoffverordnung (verordening gevaarlijke stoffen) blijven: risico-inventarisatie, instructie, stof vermijden, afzuigen in plaats van vegen, geschikte beschermingsmiddelen. Vezelstof irriteert huid, ogen en luchtwegen mechanisch, ook als het biologisch oplosbaar is.

Lichtgrijze vezelplaten in verschillende diktes, gestapeld en rechtop gezet
Vezelplaten zijn er als ASW en als biologisch oplosbare variant. Voor dragende isolatielagen en deuren is de plaat vormvaster dan de deken.

Vragen voor de substitutiebeoordeling

  • Welke temperatuur heerst er aan elke vezellaag, in normaal bedrijf en bij pieken?
  • Is de atmosfeer oxiderend, reducerend of wisselend? Zijn er alkaliën, zouten, fluor of fosfor in de ovenruimte?
  • Welke lagen worden bij de volgende revisie toch al vernieuwd?
  • Waar blijft ASW technisch nodig, en is de onderbouwing vastgelegd in de risico-inventarisatie?
  • Hoe wordt de oude wol gedemonteerd, ingedeeld en afgevoerd?

Biologisch oplosbaar betekent niet onschadelijk, maar: niet ingedeeld als kankerverwekkend. En ASW is niet verboden, maar het gebruik moet worden onderbouwd. De beslissing hoort daarom in de planning van elke herbekleding, laag voor laag, met temperaturen en atmosfeer op tafel.

In één oogopslag
Cat. 1B
indeling van aluminiumsilicaatwol (ASW) als kankerverwekkend; AES is volgens noot Q niet ingedeeld
1200 °C
gebruikelijke bovengrens voor AES volgens TRGS 619; de continue gebruikstemperatuur van een product van 1200 °C ligt daaronder
900 °C
wol die daarboven is belast, kan cristobaliet bevatten, ASW en AES: demontage dan aanvullend volgens TRGS 559

Praktijkbladen over dit onderwerp

Technische nieuwsbrief

Nieuwe praktijkbladen automatisch ontvangen

Alle PDF's op deze pagina zijn vrij, zonder aanmelding. Wie wil weten wanneer er een nieuw blad bij komt: één mail per maand, altijd opzegbaar.

Repareren of opnieuw bekleden? De drie bevindingen
PDFAlle oventypes

Repareren of opnieuw bekleden? De drie bevindingen

Wanneer een gerichte reparatie volstaat — en bij welke drie bevindingen alleen nog een herbekleding standhoudt.

Alleen in de PDFBeslissingstabel met 6 bevindingen, de 3 typische verkeerde beslissingen, 2 foto's uit een herbekleding
Naar het artikel
Vuurvast op de pijpwand: de controlepunten
PDFEnergie & verbranding

Vuurvast op de pijpwand: de controlepunten

Beschermen zonder de warmte af te sluiten: waar het op aankomt bij het bekleden van een ketelpijpwand.

Alleen in de PDF7-puntschecklist voor pijpwanden, de 3 typische fouten, 2 foto's uit de ketel
Naar het artikel
Werken in besloten ruimten: voordat we instappen
PDFAlle fabrieken

Werken in besloten ruimten: voordat we instappen

Toegang, toezicht, licht en lucht: wat vaststaat voordat iemand een oven of ketel instapt.

Alleen in de PDF7-puntschecklist vóór het instappen, de 3 typische verzuimen, 2 foto's
Naar het artikel

Meer praktijk uit onze projecten

Elke week nieuwe inzichten van de bouwplaats – schadebeelden, bekledingen en praktische kennis van vuurvaste materialen.

Deel dit artikel op LinkedIn

Precies uw vraag?

Dan praten we over uw oven: bevinding, bekleding of onderhoud tijdens bedrijf. Kosteloos eerste advies, snelle terugkoppeling.

BellenAanvraag versturen

Uw privacy is belangrijk voor ons.

Wij gebruiken cookies en vergelijkbare technologieën zodat onze website correct functioneert en om het gebruik van onze inhoud te analyseren. In de instellingen kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan. Privacyverklaring