Energietransitie6 min.

Afvalhout A I–A III: wat de klasse in de vuurhaard doet

Afvalhout is goedkoop en ruim beschikbaar, maar het brengt alkaliën, chloor, zware metalen en vreemde stoffen mee in duidelijk grotere hoeveelheden dan vers hout. Wat er tussen A I en A III in de verbrandingskamer verandert, welke zones het eerst reageren en wat er bij de overstap van vers hout op afvalhout aan de bekleding moet worden gecontroleerd.

Monteur met veiligheidshelm voor een steiger in de verbrandingskamer van een houtgestookte installatie, vooraan de treden van het schuifrooster, op de gespoten zijwanden rijen mondstukopeningen

Afvalhout is voor veel hout- en biomassa-installaties het voor de hand liggende antwoord op schaarse en dure houtsnippers uit het bos: beschikbaar, met een hoge stookwaarde, en de afvalverwerkers zoeken afnemers. In de verbrandingskamer is het echter een andere brandstof dan vers hout, en dat des te meer naarmate de categorie hoger is. Wat het extra meebrengt, laat zich in vier groepen samenvatten: alkaliën, chloor, zware metalen en vreemde stoffen. Alle vier treffen dezelfde bekleding, en geen ervan staat op de leverbon.

Vier categorieën volgens de Duitse AltholzV

  • A I: onbehandeld of alleen mechanisch bewerkt afvalhout, zoals pallets van massief hout of onbehandelde kisten. Chemisch dicht bij vers hout, maar vaak met spijkers, nietjes en aanhangende aarde.
  • A II: verlijmd, geverfd, gelakt of gecoat hout zonder organische halogeenverbindingen en zonder houtverduurzamingsmiddelen, zoals spaanplaat, meubelresten en interieurbouw. Bindmiddelen en coatings brengen stikstof, alkaliën en pigmenten mee.
  • A III: afvalhout met organische halogeenverbindingen in de coating, typisch met pvc gecoate of beklede delen, zonder houtverduurzamingsmiddelen. Hier komt het chloor in grote hoeveelheden in de vuurhaard. Energetisch benut mag het, net als A IV, alleen worden in installaties volgens de 17. BImSchV (de Duitse verordening voor afvalverbranding), dus onder de strengere eisen van de afvalverbranding aan verbranding en rookgas.
  • A IV: met houtverduurzamingsmiddelen behandeld hout zoals spoorbielzen, elektriciteitsmasten of buitenhout. Het hoort net als A III in installaties volgens de 17. BImSchV en is voor houtgestookte installaties volgens de 4. BImSchV (de Duitse verordening over vergunningplichtige installaties) geen onderwerp; daar zijn alleen A I en A II toegestaan.

De categorie zegt iets over herkomst en wettelijk kader, maar weinig over wat er werkelijk in de brandstof zit. Twee leveringen A II uit verschillende bronnen kunnen in chloor, kalium en aandeel vreemde stoffen sterker van elkaar verschillen dan A I en A II gemiddeld. Voor de bekleding telt daarom de analyse, niet het etiket. En meer dan het gemiddelde telt de spreiding: een constante middelmatige brandstof is voor de bekleding makkelijker te beheersen dan een goede die schommelt.

Alkaliën: de as smelt eerder

Kalium en natrium verlagen de temperatuur waarbij as verweekt en begint te kleven. Bij onbehandeld hout ligt het asverwekingspunt doorgaans in de orde van grootte van 1.200 °C, bij verontreinigd afvalhout kan het enkele honderden graden lager liggen. Natrium komt daarbij niet alleen uit het hout zelf, maar ook uit glas, coatings en houtplaatmaterialen. Het gevolg is slakvorming precies daar waar het in de vuurhaard het heetst en het krapst is: aan de roosterrand en aan de zijwanden boven het brandbed. Tegelijk dringen alkaliën als damp in de poriën van de werklaag, vormen daar met het alumosilicaat nieuwe fasen met een ander uitzettingsgedrag, en de randlaag springt bij de volgende temperatuurwisseling af.

Chloor en zware metalen: de schade zit achter de wand

Chloor tast minder de bekleding aan dan wat erachter ligt. Met de alkaliën vormt het chloriden die bij betrekkelijk lage temperaturen smelten en vloeibaar door voegen, scheuren en open poriën naar buiten trekken. Waar ze op staal stuiten, op ankers, pijpwand of mantel, lossen ze de beschermende oxidelaag op en laten ze de corrosie de diepte in lopen. Zink en lood uit lakken, verven en beslag versterken dat: hun chloriden smelten nog eerder. Van buiten zie je daar lange tijd niets van. Het vlak is intact, tot er een veld valt omdat de ankers erachter zijn weggevreten.

Vreemde stoffen: glas kleeft, zand schuurt, metaal slaat

Afvalhout is nooit alleen hout. Spijkers, schroeven en beslag, glasscherven uit ramen en deuren, zand, pleisterwerk en betonresten uit de sloop gaan mee over het rooster. Glas verweekt ver onder de temperatuur in de vuurhaard en vormt met de as een taaie smelt die zich aan rooster en wand vastzet. Zand en minerale bestanddelen werken aan het schuifrooster als schuurpapier: het brandbed schuift ze uur na uur langs de zijwand, en de wand slijt af voordat hij verslakt. Metalen delen komen daar mechanisch bij, aan de roosterrand en overal waar brandstof neerkomt.

Blik in de vuurhaard van een biomassaketel tijdens de revisie: een gemetselde boog overspant de ruimte, daarboven stenen wanden, daaronder gespoten zijwanden met mondstukopeningen, op de bodem de roosterzone
Boog, stenen wand, spuitbeton en mondstukken in één ruimte: elk van deze materialen reageert anders op een nieuwe brandstof, en bij elke overgang zit een voeg

Wat dat betekent voor de bekleding

Wordt er bij het rooster monolithisch bekleed, dan hebben SiC-houdende spuit- en gietbetonsoorten zich bewezen. Siliciumcarbide voert de warmte beter af dan chamotte; vóór een gekoelde pijpwand blijft het oppervlak daardoor koeler. Slak hecht slechter, en het materiaal weerstaat de slijtage door zand en as langer. Waar daar gemetseld is, geldt dezelfde overweging voor de steen: dicht en alkalibestendig in plaats van open-poreus. Welke kwaliteit past, hoort samen met de brandstofanalyse naar de leverancier. De eerste twintig tot dertig centimeter naast het rooster worden daarbij apart beoordeeld: daar treffen slak, zand en alkaliën als eerste de wand.

Voor de vlakken daarboven geldt: dicht vóór open. Een frontlaag met lage open porositeit laat alkaliën en chloriden langzamer binnendringen, en een glad afgestreken oppervlak biedt aanbaksels minder houvast. De prijs is een lagere temperatuurwisselbestendigheid; het opstoken na het bekleden vraagt daarom meer zorgvuldigheid. Monolithische vlakken hebben in de chloorgevoelige zones een voordeel boven gemetselde velden, omdat ze minder voegen hebben waardoor chloriden naar het staal kunnen trekken.

Gemetseld chamotteveld boven de roosterbanen van een biomassaverbrandingskamer, boven en opzij omlijst door spuitbeton
Steen ontmoet spuitbeton direct boven het rooster: juist via zulke overgangen vinden chloriden hun weg naar het staal

De ankers horen in de hete zones van hittebestendig staal zoals 1.4841 te zijn; constructiestaal verbrandt daar tot schilfers. Ook 1.4841 is onder chloorbelasting echter geen blijvend onderdeel: het anker zit koeler dan de vuurzijde en daarmee precies in het temperatuurgebied waarin chloriden condenseren. Ankers worden daarom bij elke opening bekeken en bij twijfel vervangen, niet hergebruikt. Daar komen de dilatatievoegen bij. Het rooster zet uit, de wand staat stil, en SiC-houdende materialen zetten anders uit dan chamotte. De voeg tussen rooster en bekleding is een slijtdeel, en dilatatievoegen in het vlak worden met keramische vezelmat gesloten, zodat ze kunnen werken zonder dat slak en chloriden erin lopen.

Wat we bij onze revisies zien

Bij onze jaarlijkse revisies aan hout- en biomassaketels werken we met spuitbetonsoorten zoals DoriDur RC 1550 of Seven Gun 63, met een 2K-speciaalpleisterbeton (Formula 6P), met keramische vezelmat 1260/128 en daarachter minerale wol. Deze opbouw is afgestemd op de brandstof waarop de ketel tot nu toe draait. Wisselt de brandstof, dan is hij niet automatisch verkeerd, maar moet hij opnieuw worden beoordeeld: of de werklaag bij het rooster bij de nieuwe brandstof past, of de voegen dicht genoeg zijn en of de ankers achter het vlak tegen het chloor bestand zijn. De bevinding volgt de brandstof vaak pas met een stookseizoen vertraging. Wie die twee niet met elkaar verbindt, repareert elk jaar dezelfde plek zonder de oorzaak te zien.

Voor de revisie-intervallen betekent dat: wat bij vers hout met een jaarlijkse revisie goed loopt, kan na de overstap op afvalhout te krap worden. Hoeveel korter het interval wordt, laat zich vooraf niet serieus becijferen. Betrouwbaar is de weg ernaartoe: een tussentijdse inspectie in het eerste stookseizoen na de overstap, reinigen naar de toestand van de aanbaksels in plaats van naar de kalender, en een vergelijking met de bevinding van vóór de overstap.

Checklist: van vers hout naar afvalhout

  • Een brandstofanalyse volgens norm opvragen, niet alleen de categorie: chloor, zwavel, kalium, natrium, asgehalte en assmeltgedrag, daarnaast zink en lood.
  • Meerdere leveringen laten analyseren, niet één. De spreiding is voor de bekleding belangrijker dan het gemiddelde.
  • Het aandeel vreemde stoffen ophelderen: wordt metaal afgescheiden, worden glas en mineraal materiaal uitgezeefd, en hoe wordt dat in het leveringscontract vastgelegd?
  • Roosterrand en de eerste twintig tot dertig centimeter zijwand vóór de overstap fotograferen en opmeten. Zonder uitgangswaarde is elke latere bevinding slechts een momentopname.
  • De werklaag bij het rooster met de analyse door de leverancier laten toetsen: volstaat het huidige materiaal, of hoort daar een SiC-houdende kwaliteit?
  • Op een representatieve plek een proefopening inplannen: ankermateriaal, toestand van de ankers en isolatielaag bekijken voordat het chloor komt.
  • Dilatatievoegen en de voeg tussen rooster en bekleding over de volle lengte controleren en zo nodig vernieuwen.
  • Een tussentijdse inspectie in het eerste stookseizoen na de overstap vast inplannen, met dezelfde meetpunten als vooraf, en afgevallen stukken met een label bewaren.

Tussen A I en A III verandert minder de stookwaarde dan wat de verbrandingskamer moet verdragen: eerdere slakvorming door alkaliën, corrosie achter de wand door chloor en zware metalen, slijtage door zand en glas. Wie de overstap vooraf aan de bekleding beoordeelt, betaalt hem niet met de volgende stilstand. Hoe dat stap voor stap gaat, met controlebladen, een vragenlijst voor de leverancier en bouwstenen voor het leveringscontract, staat in het strategiedocument Brandstofwissel ‘Als de brandstof wisselt, wisselt de slijtage’ in het Downloadcenter.

In één oogopslag
A I–A IV
afvalhoutcategorieën volgens de AltholzV: de categorie beschrijft herkomst en wettelijk kader, niet de analyse
20–30 cm
naast het rooster apart beoordelen: daar treffen slak, zand en alkaliën als eerste de wand
1.4841
hittebestendig ankerstaal voor de hete zones, onder chloor toch een slijtdeel

Praktijkbladen over dit onderwerp

Technische nieuwsbrief

Nieuwe praktijkbladen automatisch ontvangen

Alle PDF's op deze pagina zijn vrij, zonder aanmelding. Wie wil weten wanneer er een nieuw blad bij komt: één mail per maand, altijd opzegbaar.

Oplevering verbrandingskamer: de 10 controlepunten
PDFEnergie & verbranding

Oplevering verbrandingskamer: de 10 controlepunten

De complete opleveringsronde als checklist om af te drukken.

Alleen in de PDF10-punts-checklist, regels voor voegen en vertanding, 2 foto's uit de uitvoering
Naar het artikel
Repareren of opnieuw bekleden? De drie bevindingen
PDFAlle oventypes

Repareren of opnieuw bekleden? De drie bevindingen

Wanneer een gerichte reparatie volstaat — en bij welke drie bevindingen alleen nog een herbekleding standhoudt.

Alleen in de PDFBeslissingstabel met 6 bevindingen, de 3 typische verkeerde beslissingen, 2 foto's uit een herbekleding
Naar het artikel
Vuurvast op de pijpwand: de controlepunten
PDFEnergie & verbranding

Vuurvast op de pijpwand: de controlepunten

Beschermen zonder de warmte af te sluiten: waar het op aankomt bij het bekleden van een ketelpijpwand.

Alleen in de PDF7-puntschecklist voor pijpwanden, de 3 typische fouten, 2 foto's uit de ketel
Naar het artikel

Meer praktijk uit onze projecten

Elke week nieuwe inzichten van de bouwplaats – schadebeelden, bekledingen en praktische kennis van vuurvaste materialen.

Deel dit artikel op LinkedIn

Precies uw vraag?

Dan praten we over uw oven: bevinding, bekleding of onderhoud tijdens bedrijf. Kosteloos eerste advies, snelle terugkoppeling.

BellenAanvraag versturen

Uw privacy is belangrijk voor ons.

Wij gebruiken cookies en vergelijkbare technologieën zodat onze website correct functioneert en om het gebruik van onze inhoud te analyseren. In de instellingen kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan. Privacyverklaring