Transformacja energetyczna6 min

Drewno odpadowe A I–A III: co klasa robi w palenisku

Drewno odpadowe jest tanie i łatwo dostępne, ale wnosi alkalia, chlor, metale ciężkie i zanieczyszczenia obce w znacznie większych ilościach niż drewno świeże. Co zmienia się w komorze spalania między A I a A III, które strefy reagują jako pierwsze i co trzeba sprawdzić w wyłożeniu przy przejściu z drewna świeżego na drewno odpadowe.

Monter w kasku przed rusztowaniem w komorze spalania paleniska na drewno, z przodu stopnie rusztu posuwistego, na natryskiwanych ścianach bocznych rzędy otworów dysz

Dla wielu palenisk na drewno i biomasę drewno odpadowe jest oczywistą odpowiedzią na skąpe i drogie zrębki leśne: jest dostępne, ma wysoką wartość opałową, a firmy zajmujące się zagospodarowaniem odpadów szukają odbiorców. W komorze spalania jest to jednak inne paliwo niż drewno świeże, i to tym bardziej, im wyższa kategoria. To, co wnosi dodatkowo, da się ująć w cztery grupy: alkalia, chlor, metale ciężkie i zanieczyszczenia obce. Wszystkie cztery uderzają w to samo wyłożenie, a żadnej z nich nie ma w dokumencie dostawy.

Cztery kategorie według niemieckiego rozporządzenia AltholzV

  • A I: drewno odpadowe w stanie naturalnym lub obrobione wyłącznie mechanicznie, np. palety z litego drewna lub skrzynie z surowego drewna. Chemicznie bliskie drewnu świeżemu, ale często z gwoździami, zszywkami i przylegającą ziemią.
  • A II: drewno klejone, malowane, lakierowane lub powlekane, bez związków halogenoorganicznych i bez środków ochrony drewna, np. płyty wiórowe, resztki mebli, elementy wykończenia wnętrz. Spoiwa i powłoki wnoszą azot, alkalia i pigmenty.
  • A III: drewno odpadowe ze związkami halogenoorganicznymi w powłoce, typowo elementy powlekane lub okleinowane PVC, bez środków ochrony drewna. Tu chlor trafia do paleniska w dużych ilościach. Do odzysku energii można je, podobnie jak A IV, kierować wyłącznie do instalacji objętych 17. BImSchV (niemieckie rozporządzenie o spalaniu odpadów), a więc przy surowszych wymaganiach spalania odpadów wobec paleniska i spalin.
  • A IV: drewno zabezpieczone środkami ochrony drewna, jak podkłady kolejowe, słupy linii energetycznych czy drewno stosowane na zewnątrz. Podobnie jak A III należy do instalacji objętych 17. BImSchV i nie wchodzi w grę w paleniskach na drewno objętych 4. BImSchV (niemieckie rozporządzenie o instalacjach wymagających zezwolenia); tam dopuszczalne są tylko A I i A II.

Kategoria mówi coś o pochodzeniu i ramach prawnych, ale niewiele o tym, co rzeczywiście jest w paliwie. Dwie dostawy A II z różnych źródeł mogą różnić się zawartością chloru, potasu i udziałem zanieczyszczeń obcych bardziej niż A I i A II średnio. Dla wyłożenia liczy się więc analiza, nie etykieta. A bardziej niż średnia liczy się rozrzut: paliwo przeciętne, ale równomierne, łatwiej opanować w wyłożeniu niż dobre, które skacze.

Alkalia: popiół topi się wcześniej

Potas i sód obniżają temperaturę, w której popiół mięknie i zaczyna się kleić. Przy drewnie w stanie naturalnym temperatura mięknięcia popiołu leży typowo w rzędzie 1 200 °C, przy zanieczyszczonym drewnie odpadowym może być niższa o kilkaset stopni. Sód pochodzi przy tym nie tylko z samego drewna, lecz także ze szkła, powłok i materiałów drewnopochodnych. Skutkiem jest zażużlenie dokładnie tam, gdzie w palenisku jest najgoręcej i najciaśniej: na krawędzi rusztu i na ścianach bocznych nad złożem paliwa. Jednocześnie alkalia w postaci pary wnikają w pory warstwy roboczej, tworzą tam z glinokrzemianem nowe fazy o innej rozszerzalności, a warstwa przypowierzchniowa odpryskuje przy następnej zmianie temperatury.

Chlor i metale ciężkie: szkoda siedzi za ścianą

Chlor atakuje nie tyle samo wyłożenie, ile to, co leży za nim. Z alkaliami tworzy chlorki, które topią się w stosunkowo niskich temperaturach i w stanie ciekłym wędrują przez spoiny, pęknięcia i otwarte pory na zewnątrz. Tam, gdzie trafiają na stal — na kotwy, ścianę rurową lub płaszcz — rozpuszczają ochronną warstwę tlenków i pozwalają korozji postępować w głąb. Cynk i ołów z lakierów, farb i okuć to wzmacniają: ich chlorki topią się jeszcze wcześniej. Z zewnątrz długo nic z tego nie widać. Powierzchnia jest nienaruszona, dopóki nie spadnie całe pole, bo kotwy za nim są wyżarte.

Zanieczyszczenia obce: szkło klei, piasek ściera, metal uderza

Drewno odpadowe nigdy nie jest samym drewnem. Gwoździe, śruby i okucia, odłamki szkła z okien i drzwi, piasek, tynk i resztki betonu z rozbiórek przechodzą razem z nim przez ruszt. Szkło mięknie znacznie poniżej temperatury paleniska i tworzy z popiołem ciągliwy stop, który przywiera do rusztu i ściany. Piasek i składniki mineralne działają na ruszcie posuwistym jak papier ścierny: złoże paliwa przesuwa je godzina po godzinie wzdłuż ściany bocznej, a ściana ściera się, zanim zdąży się zażużlić. Do tego dochodzą mechaniczne uderzenia części metalowych na krawędzi rusztu i wszędzie tam, gdzie spada paliwo.

Widok do paleniska kotła na biomasę podczas remontu: murowany łuk przechodzi w poprzek przestrzeni, nad nim ściany z cegły, pod nim natryskiwane ściany boczne z otworami dysz, na dole strefa rusztu
Łuk, ściana z cegły, beton natryskowy i dysze w jednej przestrzeni: każdy z tych materiałów inaczej reaguje na nowe paliwo, a na każdym przejściu jest spoina

Co z tego wynika dla wyłożenia

Jeżeli przy ruszcie stosuje się wyłożenie monolityczne, sprawdziły się betony natryskowe i lane zawierające SiC. Węglik krzemu lepiej odprowadza ciepło niż szamot; przed chłodzoną ścianą rurową powierzchnia pozostaje dzięki temu chłodniejsza. Żużel gorzej przywiera, a materiał dłużej opiera się ścieraniu przez piasek i popiół. Tam, gdzie w tym miejscu jest wymurówka z cegieł, to samo rozumowanie dotyczy cegły: szczelna i odporna na alkalia zamiast otwartoporowatej. Jaka jakość pasuje, należy ustalić z dostawcą na podstawie analizy paliwa. Pierwsze dwadzieścia do trzydziestu centymetrów przy ruszcie ocenia się przy tym osobno: tam żużel, piasek i alkalia najpierw trafiają na ścianę.

Dla powierzchni powyżej obowiązuje: szczelne przed otwartym. Warstwa czołowa o niskiej porowatości otwartej spowalnia wnikanie alkaliów i chlorków, a gładko wyciągnięta powierzchnia daje narostom mniej punktów zaczepienia. Ceną jest niższa odporność na szok termiczny, dlatego rozgrzewanie po wykonaniu wyłożenia wymaga większej staranności. Powierzchnie monolityczne mają w strefach zagrożonych chlorem przewagę nad polami murowanymi, bo mają mniej spoin, którymi chlorki mogą wędrować do stali.

Murowane pole szamotowe nad belkami rusztu komory spalania biomasy, od góry i z boków obramowane betonem natryskowym
Cegła styka się z betonem natryskowym tuż nad rusztem: właśnie na takich przejściach chlorki znajdują drogę do stali

W strefach gorących kotwy powinny być ze stali żaroodpornej, takiej jak 1.4841; stal konstrukcyjna ulega tam zgorzelinowaniu. Jednak również 1.4841 pod obciążeniem chlorem nie jest elementem trwałym: kotwa siedzi chłodniej niż strona paleniska, a więc dokładnie w zakresie temperatur, w którym kondensują chlorki. Dlatego kotwy ogląda się przy każdym otwarciu i w razie wątpliwości wymienia, a nie używa ponownie. Do tego dochodzą szczeliny dylatacyjne. Ruszt się rozszerza, ściana stoi w miejscu, a materiały zawierające SiC rozszerzają się inaczej niż szamot. Spoina między rusztem a wyłożeniem jest elementem zużywalnym, a szczeliny dylatacyjne w powierzchni zamyka się matą z włókna ceramicznego, aby mogły pracować, nie wpuszczając żużla i chlorków.

Co widzimy podczas naszych remontów

Podczas corocznych remontów kotłów na drewno i biomasę pracujemy z betonami natryskowymi, takimi jak DoriDur RC 1550 czy Seven Gun 63, z dwuskładnikowym specjalnym betonem tynkowym (Formula 6P), z matą z włókna ceramicznego 1260/128, a za nią z wełną mineralną. Taki układ jest dopasowany do paliwa, na którym kocioł pracował dotychczas. Gdy paliwo się zmienia, układ nie staje się automatycznie zły, ale trzeba go ocenić na nowo: czy warstwa robocza przy ruszcie pasuje do nowego paliwa, czy spoiny są wystarczająco szczelne i czy kotwy za powierzchnią poradzą sobie z chlorem. Obraz uszkodzeń podąża za paliwem często dopiero z opóźnieniem o jeden sezon grzewczy. Kto nie łączy jednego z drugim, co roku naprawia to samo miejsce, nie widząc przyczyny.

Dla interwałów remontowych oznacza to: to, co przy drewnie świeżym dobrze działa z remontem rocznym, po przejściu na drewno odpadowe może okazać się zbyt rzadkie. O ile skróci się interwał, nie da się rzetelnie określić z góry. Pewna jest droga do tej odpowiedzi: przegląd pośredni w pierwszym sezonie grzewczym po zmianie, czyszczenie według stanu narostów zamiast według kalendarza oraz porównanie z obrazem sprzed zmiany.

Lista kontrolna: z drewna świeżego na drewno odpadowe

  • Zażądać analizy paliwa według normy, nie tylko kategorii: chlor, siarka, potas, sód, zawartość popiołu i charakterystyka topliwości popiołu, do tego cynk i ołów.
  • Zlecić analizę kilku dostaw, nie jednej. Rozrzut jest dla wyłożenia ważniejszy niż średnia.
  • Wyjaśnić udział zanieczyszczeń obcych: czy metal jest wydzielany, czy szkło i frakcja mineralna są odsiewane i jak zapisuje się to w umowie dostawy?
  • Przed zmianą sfotografować i pomierzyć krawędź rusztu oraz pierwsze dwadzieścia do trzydziestu centymetrów ściany bocznej. Bez wartości wyjściowej każdy późniejszy obraz jest tylko migawką.
  • Zlecić dostawcy sprawdzenie warstwy roboczej przy ruszcie na podstawie analizy: czy obecny materiał wystarczy, czy należy tam zastosować jakość zawierającą SiC?
  • Zaplanować otwarcie próbne w reprezentatywnym miejscu: obejrzeć materiał kotew, stan kotew i warstwę izolacyjną, zanim przyjdzie chlor.
  • Sprawdzić na całej długości szczeliny dylatacyjne oraz spoinę między rusztem a wyłożeniem i w razie potrzeby je odnowić.
  • Na stałe zaplanować przegląd pośredni w pierwszym sezonie grzewczym po zmianie, w tych samych punktach pomiarowych co wcześniej, a odpadnięte kawałki opisać i zachować.

Między A I a A III zmienia się nie tyle wartość opałowa, ile to, co musi wytrzymać komora spalania: wcześniejsze zażużlenie przez alkalia, korozja za ścianą przez chlor i metale ciężkie, ścieranie przez piasek i szkło. Kto przed zmianą paliwa oceni ją pod kątem wyłożenia, nie zapłaci za nią następnym postojem. Jak to zrobić krok po kroku, z arkuszami kontrolnymi, katalogiem pytań do dostawcy i modułami do umowy dostawy, opisuje dokument strategiczny o zmianie paliwa „Gdy zmienia się paliwo, zmienia się zużycie” w Centrum pobierania.

W skrócie
A I–A IV
Kategorie drewna odpadowego według AltholzV: kategoria opisuje pochodzenie i ramy prawne, nie analizę
20–30 cm
przy ruszcie oceniać osobno: tam żużel, piasek i alkalia najpierw trafiają na ścianę
1.4841
żaroodporna stal na kotwy w strefach gorących, pod obciążeniem chlorem mimo to element zużywalny

Karty praktyki na ten temat

Newsletter techniczny

Otrzymuj nowe karty praktyki automatycznie

Wszystkie pliki PDF na tej stronie są dostępne bez rejestracji. Jeśli chcesz wiedzieć o każdej nowej karcie: jeden e-mail w miesiącu, rezygnacja w każdej chwili.

Odbiór komory spalania: 10 punktów kontrolnych
PDFEnergia i spalanie

Odbiór komory spalania: 10 punktów kontrolnych

Kompletny obchód odbiorowy jako lista kontrolna do wydrukowania.

Tylko w PDFLista kontrolna 10 punktów, zasady spoin i przewiązania, 2 zdjęcia z realizacji
Do artykułu
Naprawić czy wyłożyć od nowa? Trzy objawy
PDFWszystkie typy pieców

Naprawić czy wyłożyć od nowa? Trzy objawy

Kiedy wystarczy ukierunkowana naprawa — i przy których trzech objawach wytrzyma już tylko nowe wyłożenie.

Tylko w PDFTabela decyzyjna z 6 objawami, 3 typowe błędne decyzje, 2 zdjęcia z nowego wyłożenia
Do artykułu
Materiał ogniotrwały na ścianie rurowej: punkty kontrolne
PDFEnergia i spalanie

Materiał ogniotrwały na ścianie rurowej: punkty kontrolne

Chronić, nie odcinając ciepła: na co zwrócić uwagę przy wyłożeniu ściany rurowej kotła.

Tylko w PDF7-punktowa lista kontrolna dla ścian rurowych, 3 typowe błędy, 2 zdjęcia z kotła
Do artykułu

Więcej praktyki z naszych realizacji

Co tydzień nowe spojrzenie z placu budowy – obrazy uszkodzeń, wymurówki i praktyczna wiedza o materiałach ogniotrwałych.

Udostępnij ten artykuł na LinkedIn

Dokładnie Państwa pytanie?

Porozmawiajmy zatem o Państwa piecu: diagnoza, wyłożenie czy konserwacja w trakcie eksploatacji. Bezpłatne doradztwo wstępne, szybka odpowiedź.

ZadzwońWyślij zapytanie

Państwa prywatność jest dla nas ważna.

Używamy plików cookie i podobnych technologii, aby nasza strona internetowa działała prawidłowo oraz aby analizować sposób korzystania z naszych treści. W ustawieniach mogą Państwo wybrać, które pliki cookie chcą Państwo dopuścić. Polityka prywatności