VdS 3103 i oczekiwania ubezpieczycieli majątkowych: dowody, które zabezpieczają ochronę ubezpieczeniową

Wytyczna VdS 3103 „Baterie litowe” wydana przez VdS Schadenverhütung to centralna publikacja niemieckiego sektora ubezpieczeniowego dotycząca postępowania z bateriami litowymi w obszarach produkcyjnych i magazynowych. Opublikowana po raz pierwszy w 2012 roku i ostatnio zmieniona w wydaniu 2019-06, podsumowuje wnioski z badań pożarowych dotyczących magazynowania i przechowywania baterii litowych. Prawnie VdS 3103 nie jest ustawą ani regułą techniczną wprowadzoną przez nadzór budowlany – swoje działanie rozwija cywilnoprawnie, poprzez umowę ubezpieczenia.

Wielu ubezpieczycieli majątkowych włącza tę wytyczną wprost do warunków umowy albo czyni jej przestrzeganie powinnością umowną. W razie naruszenia uzgodnionych przepisów bezpieczeństwa ubezpieczyciel może, zgodnie z regułami ustawy o umowie ubezpieczenia, obniżyć świadczenie lub w skrajnym przypadku go odmówić. Dla projektantów, wykonawców i operatorów stacjonarnych magazynów energii oznacza to: oczekiwania ubezpieczyciela majątkowego należą od początku do profilu wymagań projektu – równorzędnie obok prawa budowlanego i ochrony pracy.

VdS 3103 napisano dla magazynowania i przechowywania baterii – stacjonarny system magazynowania energii (BESS) w pracy ciągłej wykracza poza ten zakres. Underwriterzy opierają dlatego swoją ocenę ryzyka na pakiecie kolejnych zbiorów zasad i dowodów. W obszarze niemieckojęzycznym jako wspólny punkt odniesienia ugruntował się przewodnik bezpieczeństwa dla wielkoskalowych systemów litowo-jonowych wydany przez Bundesverband Energiespeicher Systeme (BVES, wydanie 3., listopad 2025); w jego opracowaniu uczestniczyły między innymi GDV, VdS Schadenverhütung, DGUV oraz Arbeitsgemeinschaft der Leiter der Berufsfeuerwehren (AGBF Bund).

• Europejskie rozporządzenie bateryjne (UE) 2023/1542: załącznik V wymienia jedenaście parametrów bezpieczeństwa dla stacjonarnych bateryjnych systemów magazynowania energii, w tym cztery dotyczące ochrony przeciwpożarowej i przeciwwybuchowej (m.in. ochrona przed rozprzestrzenianiem ciepła, zwarcie wewnętrzne, badanie pożarowe, emisja gazów).
• EN IEC 62619 (punkt 7.3.3): test propagacji jako dowód, że niekontrolowany wzrost temperatury (thermal runaway) pojedynczego ogniwa nie przenosi się w sposób niekontrolowany na system.
• UL 9540A: znormalizowana procedura badawcza do oceny rozprzestrzeniania się thermal runaway na poziomie ogniwa, modułu, jednostki i instalacji – w skali międzynarodowej często wymagana przez ubezpieczycieli.
• NFPA 855 oraz UL 9540/UL 1973 jako amerykańskie standardy odniesienia, których wyniki badań wykorzystuje się także w europejskich koncepcjach ochrony.
• Publikacje VdS dotyczące technicznych instalacji ochrony przeciwpożarowej, na przykład systemów sygnalizacji pożarowej i instalacji gaśniczych, oraz VdS 2010 w sprawie zorientowanej na ryzyko ochrony odgromowej i przepięciowej.

Sednem każdej oceny ubezpieczeniowej jest pytanie, czy zdarzenie pożarowe pozostanie ograniczone do jednostki, której dotyczy. Ponieważ czynna ochrona przeciwpożarowa z reguły nie zapobiegnie całkowitej utracie palącej się jednostki magazynowej, o wysokości szkody decyduje oddzielenie budowlane. Przewodnik BVES podaje jako orientację od 5 do 10 m odległości od innych budynków i obiektów budowlanych – każdorazowo w odniesieniu do konkretnego przypadku i wyraźnie ze wskazaniem, aby włączyć ubezpieczyciela majątkowego już w fazie projektowania, ponieważ może on postawić wymagania dalej idące.

Tam, gdzie odległości nie da się zapewnić, ich miejsce zajmują bariery termiczne: niepalne, masywne ściany oddzielające – na przykład z elementów betonowych lub dopuszczonych systemów ściennych – wyprowadzone co najmniej 0,5 m ponad górną krawędź jednostek magazynowych i po 0,5 m poza ich powierzchnie czołowe. Alternatywnie lub uzupełniająco ubezpieczyciele i służby ochrony przeciwpożarowej akceptują badania pożarowe w skali rzeczywistej (Large Scale Fire Tests), jeżeli potwierdzają one, że przeniesienie pożaru z jednostki na jednostkę jest wykluczone lub wystarczająco długo powstrzymane. Przy ustawieniu w budynku ubezpieczyciele oczekują ścian oddzielających o odporności ogniowej w konstrukcji masywnej, z zamknięciami szczelnymi i samozamykającymi, oraz celowo rozmieszczonych otworów odciążających na zewnątrz.

Im kompletniejszy pakiet dowodów, tym szybciej i lepiej da się ubezpieczyć projekt magazynu energii. Sprawdziło się przedkładanie ubezpieczycielowi uporządkowanej dokumentacji, która łączy techniczne dowody badań, wykonanie budowlane i przedsięwzięcia organizacyjne.

• Pozwolenie na budowę ze sprawdzonym dowodem ochrony przeciwpożarowej względnie obiektowym scenariuszem ochrony przeciwpożarowej, łącznie ze wszystkimi wymogami.
• Raporty badawcze dotyczące propagacji i zachowania w pożarze (np. EN IEC 62619, UL 9540A) oraz dowody zgodności CE według rozporządzenia bateryjnego i dyrektywy niskonapięciowej.
• Dowody wykonawcze barier termicznych: klasy odporności ogniowej ścian oddzielających, dowody przydatności zastosowanych separacji, dokumentacja urządzeń odciążających.
• Opis detekcji pożaru, techniki gaśniczej i odłączania od sieci, łącznie z drogami alarmowania operatora.
• Dokumenty eksploatacyjne: ocena ryzyka, plan konserwacji i przeglądów, plan awaryjny i plan dla straży pożarnej, dowody przeszkolenia personelu.
• Koncepcja ochrony odgromowej i przepięciowej (seria norm DIN EN 62305, VdS 2010).

Ochrona ubezpieczeniowa nie jest jednorazową obietnicą, lecz jest powiązana z trwałym przestrzeganiem uzgodnionych przepisów bezpieczeństwa. Zalicza się do tego utrzymanie urządzeń przeciwpożarowych, utrzymywanie wolnych odległości i otworów odciążających, ciągłe monitorowanie parametrów ogniw przez system zarządzania baterią oraz niezwłoczne zgłaszanie zmian istotnych – na przykład rozbudowy pojemności, wymiany ogniw czy ingerencji budowlanych w ściany oddzielające i separacje.

Zaleca się dokumentować każdy przegląd okresowy i każdą naprawę w sposób odporny na weryfikację i móc je przedłożyć ubezpieczycielowi na żądanie. Kto uzgadnia zmiany w koncepcji ochrony wcześniej z ubezpieczycielem majątkowym, unika luk w ochronie – i nierzadko korzysta z lepszych warunków, ponieważ ryzyko jest w sposób udowodniony opanowane.